Grenzen voelen & je zenuwstelsel: wat overprikkeling je eigenlijk vertelt
Wat is overprikkeling?
Overprikkeling ontstaat wanneer je zenuwstelsel meer prikkels binnenkrijgt dan het op dat moment kan reguleren. Je systeem schakelt dan over naar een vorm van overdrive: fight, flight, freeze of fawn. Dat klinkt intens, maar het is geen teken van zwakte. Het is een capaciteitsvraag: "Is er genoeg ruimte in mijn systeem om dit te dragen?"
Voor veel vrouwen — zeker wie hoogsensitief, neurodivers of langdurig overbelast is — is die capaciteit sneller vol dan ze beseffen. Overprikkeling is dus geen karakterfout, maar een fysiologische reactie van een systeem dat te veel tegelijk moet verwerken.
Hoe herken je overprikkeling vóór het zover is?
De vroegste signalen van overprikkeling zijn subtiel en zitten bijna altijd in het lichaam. Veel vrouwen herkennen ze pas achteraf, omdat ze jarenlang hebben geleerd om door te gaan, te pleasen of te presteren. Je merkt het vaak eerst aan kleine lichamelijke veranderingen zoals spanning in je kaken, schouders of buik, een ademhaling die hoger of oppervlakkiger wordt, of het gevoel dat woorden moeilijker komen. Soms word je sneller geïrriteerd of emotioneler, of merk je dat schakelen tussen taken moeizamer gaat. Geluid, beweging of sociale input voelt sneller "te veel", zelfs zonder duidelijke aanleiding. Je kunt zelfs even stilvallen, niet meer weten wat je wilde zeggen of een soort micro‑freeze ervaren.
Ook mentaal zijn er vroege signalen. Keuzes maken wordt moeilijker, gedachten versnipperen of worden chaotisch, perfectionisme steekt de kop op en je krijgt het gevoel dat je achterloopt. Energetisch voel je dat je veld poreuzer wordt, dat je aandacht naar buiten wordt gezogen en dat je minder gegrond bent. Al deze signalen zijn eigenlijk grenssignalen: je systeem zegt "dit is mijn limiet."
Overprikkeling en Sensory Processing Sensitivity (SPS)
De meest robuuste wetenschappelijke basis rond overprikkeling komt uit onderzoek naar Sensory Processing Sensitivity (SPS), het temperament dat ten grondslag ligt aan wat we vaak "hooggevoeligheid" noemen. SPS wordt gekenmerkt door een verhoogde gevoeligheid van het centrale zenuwstelsel, een diepere verwerking van fysieke, emotionele en sociale stimuli en een snellere overstimulatie wanneer de input te groot wordt.
Neurologische en fysiologische onderbouwing
Recente studies tonen aan dat mensen met hoge SPS meer hersenactiviteit vertonen in gebieden die betrokken zijn bij aandacht, empathie en diepere verwerking. Ze reageren sterker op subtiele stimuli en raken sneller overprikkeld door cumulatieve input. Een grote verzameling onderzoeken, onder andere gepubliceerd in Frontiers in Psychology (2025), bevestigt dat SPS een biologisch verankerd temperament is dat invloed heeft op emotie, cognitie, sociale verwerking en prikkelgevoeligheid.
Overprikkeling als gevolg van diepere verwerking
Onderzoek toont dat SPS bestaat uit een algemene gevoeligheidsfactor en drie subfactoren: aesthetic sensitivity, ease of excitation en low sensory threshold. Vooral ease of excitation sluit nauw aan bij wat veel vrouwen ervaren als "te veel input voor de beschikbare capaciteit". Het is niet dat je zwakker bent, maar dat je dieper verwerkt. Daardoor raakt je systeem sneller vol.
Wanneer prikkels snel te veel worden, kan deze printable veel rust geven. In slechts 5 minuten ontstaat er weer ruimte in het hoofd en het lichaam, zodat subtiele signalen beter opgevangen kunnen worden. Download de printable hieronder.
Wat hebben grenzen voelen en stellen hiermee te maken?
Alles.
Overprikkeling is bijna altijd een grensprobleem, niet een prikkelprobleem. Grenzen voelen betekent dat je je interne prikkelmeter leert lezen. Je merkt wanneer je systeem vol raakt, wanneer je capaciteit daalt en wanneer je iets nodig hebt — ruimte, vertraging, afstand, stilte. Zonder dat bewustzijn ga je automatisch over je grens heen, vaak vanuit oude patronen zoals pleasen, verantwoordelijk voelen, aanpassen of presteren.
Grenzen stellen is vervolgens niets anders dan je capaciteit beschermen. Het is niet hard, afstandelijk of egoïstisch. Het is je ritme bewaken, je energie doseren, je nervous system prioriteren en je aanwezigheid beschermen. Veel vrouwen vinden dit moeilijk omdat ze nooit geleerd hebben dat hun lichaam de autoriteit is. Ze vertrouwen hun signalen niet, of ze voelen ze te laat. Daarom is somatisch werk zo transformerend: je leert terugkeren naar je binnenwereld, zodat grenzen geen mentale beslissing worden maar een lichamelijke vanzelfsprekendheid.
Grenzen, regulatie en overprikkeling
Hoewel grenzen stellen als concept niet rechtstreeks onderzocht wordt in SPS‑studies, tonen die onderzoeken wél dat mensen met hoge SPS sneller over hun limiet gaan in sociale of emotionele situaties, meer herstel en regulatie nodig hebben en meer last hebben van overstimulatie wanneer ze hun omgeving niet kunnen doseren. Dat is exact wat ik in mijn werk zie: overprikkeling ontstaat wanneer iemand zijn interne signalen niet tijdig opmerkt of respecteert.
Wat betekent dit voor jóuw manier van omgaan met prikkels en grenzen?
De wetenschap bevestigt wat veel vrouwen intuïtief al voelen: overprikkeling is geen aanstellerij, maar een neurologisch meetbare gevoeligheid. Mensen met SPS verwerken informatie dieper, waardoor ze sneller vol raken. Preventie draait om capaciteit bewaken, prikkels doseren en lichaamssignalen tijdig opmerken. Een somatische aanpak — werken met micro‑momenten, ritme, grenzen en regulatie — sluit perfect aan bij de huidige onderzoeksconsensus.
En precies dat is de kern van mijn werk: je leert je grenzen niet bedenken, maar belichamen. Je leert je zenuwstelsel lezen, je ritme respecteren en je capaciteit beschermen, zodat overprikkeling niet langer iets is dat je overkomt, maar iets dat je kunt voorkomen.
Hoe je dit zelf kunt leren belichamen (Embodied Boundaries)
Als je voelt dat je klaar bent om je grenzen eerder te herkennen, je zenuwstelsel te begrijpen en eindelijk te leven vanuit je eigen ritme, dan is Embodied Boundaries je volgende stap.
Het is een zachte, somatische methode die je terugbrengt naar je binnenwereld — zodat grenzen geen strijd meer zijn, maar een vanzelfsprekendheid. Laat me weten als je op de wachtlijst wil of wil instappen in de volgende ronde.